FCK PFAS!

Zo krijg je minder PFAS binnen: 8 tips op basis van onderzoek

De meeste PFAS krijg je in Nederland binnen via voeding, niet via kraanwater, dus gevarieerd eten (vooral qua vis en eieren) levert het meeste op. Daarna helpen een goed waterfilter, dagelijks gelvormende vezels en het vermijden van PFAS in pannen, verpakkingen, cosmetica en huisstof.

PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) zijn synthetische stoffen die bijna niet afbreken, in het milieu en in je lichaam. PFOS blijft gemiddeld zo’n 3,4 jaar in je bloed voordat de helft weg is, PFHxS zelfs ruim 5 jaar. Het RIVM concludeerde in 2023 dat mensen in Nederland via voedsel en drinkwater méér PFAS binnenkrijgen dan de gezondheidskundige grens van EFSA. Het IARC (WHO) classificeerde PFOA in 2023 als kankerverwekkend voor mensen.

Helemaal vermijden kan niet. Je risico beperken wel. Dit is wat werkt, van het grootste naar kleinste effect.

In dit artikel

Varieer je eten, vooral vis en eieren
Filter je kraanwater met omgekeerde osmose of destillatie
Eet elke dag gelvormende vezels
Vervang beschadigde anti-aanbakpannen
Beperk fastfood en voedsel in vetvrij papier
Check cosmetica en flosdraad op PTFE en “fluoro”
Houd huisstof laag en kies fluorvrij textiel
Extreem: Overweeg bloed- of plasmadonatie

1. Varieer je eten, vooral vis en eieren

Voeding is de grootste PFAS-bron in Nederland: je krijgt er volgens het RIVM ruim drie keer zoveel PFAS mee binnen als via drinkwater.

Vis draagt daarbij het meest bij, omdat PFAS zich ophopen in dieren hoger in de voedselketen. Maar ook koffie, thee, graanproducten, zuivel, vlees, eieren, fruit en groenten bevatten sporen. Dierlijke producten scoren gemiddeld hoger dan plantaardige, maar plantaardig is niet PFAS-vrij als het op vervuilde grond of met vervuild water geteeld is.

Twee specifieke aandachtspunten uit het RIVM-onderzoek:

Eieren van eigen kippen bevatten vaak aanzienlijk meer PFAS dan eieren uit de winkel (herkenbaar aan de stempel op de schaal). Kippen pikken PFAS op uit grond en regenwormen.
Zelfgevangen vis en schaaldieren uit vervuilde gebieden, zoals de Westerschelde: de GGD adviseert daar zo min mogelijk van te eten. Woon je in de buurt van een bekende PFAS-bron (zoals rond Chemours in Dordrecht of een oefenterrein met blusschuim), check dan het lokale advies van je GGD.

Doe dit: eet vis, maar wissel soorten af en eet niet elke dag dezelfde. Gebruik winkeleieren in plaats van eigen eieren als je veel eieren eet. Maak groenten, peulvruchten en volkoren granen de basis van je bord.

2. Filter je kraanwater met omgekeerde osmose of destillatie

Omgekeerde osmose (RO) haalt 94% of meer van de PFAS uit kraanwater; een gewoon koolfilter doet gemiddeld 73%, met enorme uitschieters naar beneden.

Dat blijkt uit een studie van Duke University en NC State (2020), die filters in echte huishoudens testte. RO-systemen en tweetrapsfilters haalden bijna alle PFAS weg. Koolfilterkannen varieerden van alles tot niets, zonder duidelijk verband met merk of leeftijd van het filter. Bij vier van de zes geteste doorstroomfilters voor het hele huis gingen de PFAS-waarden na het filter zelfs omhoog.

Je drie opties, op volgorde van effectiviteit:

Methode	PFAS-verwijdering	Kosten en gedoe
Omgekeerde osmose (RO)	94% of meer (Duke/NC State 2020)	Installatie onder aanrecht, filters vervangen, restwater
Destillatie	Hoog	Geen installatie, kost stroom en tijd (enkele uren per keer)
Koolfilter(kan)	Gemiddeld 73%, zeer wisselend	Goedkoop, maar filter vaak vervangen

Distillatie werkt door water te koken en de stoom op te vangen: PFAS met een hoog kookpunt, zoals PFOA en PFOS, blijven achter. Wij gebruiken zelf een waterdistilleerder RO en destillatie halen ook mineralen uit het water; die haal je gewoon uit je voeding.

Flessenwater is geen oplossing. Onderzoek van de Universiteit van Birmingham (2024) vond PFAS in zowel kraan- als flessenwater uit meerdere landen.

Goed nieuws: sinds 12 januari 2026 geldt in de hele EU een drinkwaternorm van 0,1 microgram per liter voor de som van 20 PFAS. Nederlandse drinkwaterbedrijven werken daarnaast aan de strengere RIVM-richtwaarde.

Doe dit: begin met destillatie of RO voor drink- en kookwater. Gebruik je een koolfilter, vervang het dan op tijd.

3. Eet elke dag gelvormende vezels

Oplosbare, gelvormende vezels zoals bèta-glucaan (haver) en psyllium lijken PFAS in je darmen te binden, zodat je ze via je ontlasting afvoert in plaats van opnieuw opneemt.

PFAS worden via je gal steeds opnieuw in je darm uitgescheiden en weer opgenomen. Gelvormende vezels onderbreken die kringloop. Het bewijs groeit:

In een pilotstudie bij mensen (University of Massachusetts Lowell, 2025) daalden PFOS en PFOA met ongeveer 8% na vier weken een vezelsupplement met bèta-glucaan.
In een muizenstudie (2024) verlaagde een havervezeldieet de PFAS-waarden in het lichaam.
Observationeel onderzoek laat zien dat mensen die meer vezels eten vaak lagere PFAS-waarden in hun bloed hebben.

Eerlijk is eerlijk: dit zijn kleine, vroege studies en de onderzoekers werken aan herhaling. Maar vezels hebben geen nadelen en je haalt er sowieso te weinig van binnen. De Gezondheidsraad adviseert 30 tot 40 gram per dag; de meeste Nederlanders blijven daar ruim onder [VERIFY: actueel gemiddelde uit VCP].

De beste bronnen voor PFAS-binding (gelvormend):

Bron	Waarom
Havermout en gerst	Rijk aan bèta-glucaan, dezelfde vezel als in de UMass-studie
Psyllium (vlozaadvezel)	Bijna pure oplosbare, gelvormende vezel
Chiazaad	Circa 34 g vezel per 100 g, vormt gel met vocht
Bonen, linzen, kikkererwten	Mix van oplosbare en onoplosbare vezels
Appels, peren, citrus	Veel pectine, ook gelvormend
Paddenstoelen	Bevatten ook bèta-glucanen

Aanvullen met volkoren granen, noten, zaden, groenten en zacht fruit voor de onoplosbare vezels.

Doe dit: begin de dag met havermout met chiazaad, of roer een theelepel psyllium door water of yoghurt. Drink er genoeg bij.

Hoeveel vezel is ideaal? Streef naar minstens 30–40 gram vezels per dag. Onderzoek laat zien dat de gezondheidswinst al begint bij 25–29 gram, maar dat hogere innames nog meer voordelen opleveren. EFSA hanteert 25 gram per dag als minimum voor volwassenen. De meeste Nederlanders zitten standaard onder de minimale inname per dag

4. Vervang beschadigde anti-aanbakpannen

Een pan met “PFOA-vrij” op de verpakking is niet PFAS-vrij: de anti-aanbaklaag zelf (PTFE, bekend als Teflon) is ook een PFAS.

PFOA werd vroeger gebruikt om PTFE te maken en is sinds 2020 in de EU verboden. Fabrikanten zetten daarom “PFOA-vrij” op pannen, maar de coating is nog steeds een fluorpolymeer. Bij krassen, slijtage en oververhitting (boven circa 260 °C) komen deeltjes en dampen vrij. Opvallend: toen Frankrijk per 1 januari 2026 PFAS verbood in cosmetica, kleding en skiwas, werden pannen juist uitgezonderd na lobby van de industrie.

Doe dit: gooi pannen met krassen of een dof geworden coating weg. Kies bij vervanging roestvrij staal, gietijzer, carbonstaal of een keramische (sol-gel) coating. Let op “PFAS-vrij” of “PTFE-vrij”, niet alleen “PFOA-vrij”.

5. Beperk fastfood en voedsel in vetvrij papier

Vetafstotende verpakkingen, zoals frietbakjes, hamburgerpapier, pizzadozen en magnetronpopcornzakken, zijn jarenlang met PFAS behandeld, en die stoffen kunnen overgaan naar warm en vet eten.

Met fastfood krijg je dus een double whammy: ultrabewerkt eten mét een shot PFAS. Sinds 12 augustus 2026 gelden in de EU (verpakkingsverordening PPWR) grenswaarden voor PFAS in voedselverpakkingen. Dat is echte vooruitgang, maar “voldoet aan de norm” is niet hetzelfde als nul PFAS, en oude voorraad en verpakkingen van buiten de EU vallen er niet altijd onder.

Doe dit: eet minder afhaal en fastfood. Maak popcorn zelf in een pan. Haal eten uit kartonnen of papieren verpakkingen voordat je het opwarmt.

6. Check cosmetica en flosdraad op PTFE en “fluoro”

PFAS zitten in waterproof make-up, foundation, primer, lipgloss en sommige flosdraad, en de ingrediëntenlijst verraadt ze.

Ze worden toegevoegd om producten waterbestendig en langer houdbaar te maken, en omdat ze “glijden”. Frankrijk verbiedt PFAS in cosmetica sinds 1 januari 2026; in Nederland zijn ze nog toegestaan.

Doe dit: zoek op de INCI-lijst naar:

PTFE (polytetrafluoroethylene)
alles met perfluoro- of polyfluoro-
fluoro- in combinatie met alcohol, silane of acrylate

Kies niet-waterproof mascara voor dagelijks gebruik en flosdraad zonder PTFE-coating (bijv. zijde of onbehandeld nylon) [VERIFY: Boronow et al. 2019 over flosdraad en PFHxS toevoegen als bron].

7. Houd huisstof laag en kies fluorvrij textiel

Huisstof is een onderschatte PFAS-bron: stoffen uit vlekwerende meubels, tapijt, regenjassen en impregneersprays belanden in stof dat je inademt en binnenkrijgt.

Outdoor gear, vlekwerende bank- en tapijtbekleding en sprays voor schoenen en tenten zijn de grootste boosdoeners. Sommige schoonmaak- en vlekmiddelen bevatten ook fluorverbindingen.

Doe dit:

Stofzuig wekelijks, bij voorkeur met een HEPA-filter, en neem af met een vochtige microvezeldoek (droog afstoffen verplaatst het stof alleen).
Koop outdoorkleding met “PFC-free” of “PFAS-free” op het label.
Sla vlekwerende behandelingen over bij nieuwe meubels en tapijt.
Gebruik geen impregneersprays met “fluoro” op het etiket (inademen is extra ongezond).

8. Overweeg bloed- of plasmadonatie

Regelmatig plasma doneren verlaagde PFAS in het bloed met ongeveer 30% in een jaar, in de eerste gerandomiseerde studie naar het verwijderen van PFAS uit het lichaam.

De studie (JAMA Network Open, 2022) volgde 285 Australische brandweerlieden met verhoogde PFOS-waarden. De groep die elke 6 weken plasma doneerde, zag de grootste daling; bloed doneren om de 12 weken hielp ook, maar minder. Het effect hield minstens 3 maanden aan. Kanttekening: of die daling ook tot betere gezondheid leidt, is nog niet onderzocht.

Doe dit: kom je in aanmerking als donor, dan help je een ander én jezelf. Kijk op sanquin.nl of je mag doneren.

Waar begin je?

Begin bij je water en je ontbijt: die twee pas je één keer aan en daarna gaan ze vanzelf. Een distilleerder of RO-filter voor je drinkwater, havermout met chiazaad als vaste start van de dag. Vervang daarna bij de eerstvolgende gelegenheid je gekraste pan, en neem de rest (cosmetica, textiel) mee wanneer iets toch op is.

Veelgestelde vragen over PFAS

Kun je PFAS uit je lichaam krijgen?

Ja, maar langzaam. Je lichaam scheidt PFAS vanzelf uit; de halveringstijd van PFOS is gemiddeld zo’n 3,4 jaar, van PFOA 2,7 jaar. Minder binnenkrijgen, gelvormende vezels eten en bloed- of plasmadonatie versnellen dat proces volgens de eerste studies.

Is Nederlands kraanwater veilig om te drinken?

Kraanwater voldoet aan de wettelijke normen en is volgens het RIVM veilig om te drinken. Wel draagt het aanzienlijk bij aan de totale PFAS-inname, die samen met voeding boven de EFSA-grens uitkomt. Een filter verlaagt dat deel.

Is gedestilleerd water ongezond omdat de mineralen eruit zijn?

Nee, zolang je gevarieerd eet. Het overgrote deel van je mineralen haal je uit voeding, niet uit water.

Zijn pannen met “PFOA-vrij” veilig?

Niet per se PFAS-vrij. PFOA is al jaren verboden in de EU; de coating zelf (PTFE) is nog steeds een PFAS. Zoek naar “PTFE-vrij” of kies staal, gietijzer of keramiek.

Helpen PFAS-detoxsupplementen?

Er is geen bewijs voor speciale “PFAS-detox”-producten. Het enige wat in studies iets laat zien, zijn gewone gelvormende vezels zoals bèta-glucaan en psyllium, en bloed- of plasmadonatie.